Net buiten mijn gehoor zodat ze zichtbaar dingen naar elkaar kunnen fluisteren.

Armen over elkaar. Houding in standje: ‘daar gaan we weer’.

Een blik die zegt: ik weet niet wat we gaan doen, wel dat ik het waarschijnlijk niets vindt. Of er ten minste heel veel van vind.

Ze laten van zich horen, of zijn juist veelzeggend stil.

Vaak werken ze al decennia op de school. Als je door je oogharen naar ze kijkt, zie je een bepaalde onvrede. Als je beter kijkt zie een onuitputtelijke betrokkenheid, onhandig verpakt.

Bij mijn intakes voor een positionering met schooldirecties komen ze regelmatig aan bod. Deze dwarsliggers, die als je even niet oplet, het hele team naar beneden trekken.

Ik hou van het kijken naar de dynamiek achter deze mensen. Naar het stempel dat ze drukken op het geheel. Hun invloed op de sfeer. Want het vertelt me heel veel over de school. In positieve zin.

Ik zie de ruimte die ze pakken. Voel de ruimte die ze krijgen. Zie hen regelmatig staan op een plek die niet van hen is. Het doet hen én het geheel geen goed. Maar ze blijven het doen.

Ik zie in hun buurt jonge, frisse leerkrachten, met een scherpe blik en bescheiden houding want ze voelen in alles: ‘ik ben nog onervaren in het vak. Ik ken mijn plek.’

Maar klopt dit echt? Want op een ander vlak zijn zij hun collega’s wellicht lichtjaren voor.

Ik zie een directeur die me van te voren ‘waarschuwt’ voor deze teamleden. Zich op voorhand al verontschuldigt voor hun gedrag. En daarmee niet leidt maar vaak onbewust volgt en meebeweegt en daarmee haar of zijn plek als leider verlaat.

Hoe meer dit speelt, hoe meer ik aan ga.

Want terwijl we praten over de visie, waarden en identiteit van de school stem ik ook af op de dynamiek. En leg bloot. Spiegel.

Waar is dit dwarsliggen een oplossing voor? Wat is op deze school zo belangrijk dat het de strijd waard is? Wat mogen we niet vergeten of achterlaten als we aan de slag gaan met de positionering?

Die blik naar het systeem als geheel, naar wat we zich afspeelt in de onderstroom is - in mijn ogen - essentieel om een compleet en waarachtig verhaal te maken over de school.

Het vertelt veel over de kracht van de school die er altijd al was. En die misschien wel verloren dreigt te gaan.

En dus sluit ik alles in.

Wat opvallend goed werkt. Want die dwarsliggers spreken me na afloop het vaakst aan.

Een op een. Meestal als ik al bijna buiten ben.

Dat ze het toch best een mooie sessie vonden. Wat ze eigenlijk bedoelen en echt belangrijk vinden op deze school.

Dat dwarsliggen is de ultieme uitingsvorm van een ongeëvenaarde betrokkenheid. Tot dan toe, slechts wat onhandig verpakt.